Swoją pracę rozpocznę od przedstawienia czym jest nowotwór i jakie cechy są dla niego charakterystyczne. Zanim przejdę do konkretu trzeba wspomnieć, że nowotwór może rozwinąć się w każdej tkance czy narządzie człowieka. Komórki organizmów zwierzęcych początkowo są jednakowe, mnożą się i nabierają indywidualnych właściwości, które pozwolą im spełniać w przyszłości określone funkcje. Mówi się w tedy, że uległy one zróżnicowaniu. Komórki dojrzewają i w pełni mogą spełniać swoją rolę.
Namnażające się komórki nowotworowe nie podlegają jakiejkolwiek kontroli, ponieważ potrafią ominąć mechanizmy stworzone po to, aby nie dopuścić do kontroli tego procesu. Są one niebezpieczne nie tylko dlatego, że mogą zniszczyć okoliczne zdrowe tkanki, ale przede wszystkim z tego powodu , iż mogą się szerzyć poprzez układ krwionośny oraz limfatyczny i zaburzyć pracę całego organizmu. Ogniska, w których komórki nowotworowe kontynuują wzrost, występują często w obrębie ważnych narządów, takich jak płuca, wątroba, czy mózg – określane są mianem przerzutów odległych.
Nowotwory wykazują niejednakowy stopień zróżnicowania; zależy on od typu komórek, z których powstały. Pewne nowotwory mogą zachowywać tę samą złożoność krztałtui unkcji i tą samą budowę komórek, co i tkanka prawidłowa, z której pochodzą; inne mogą być natomiast całkowicie anaplastyczne. Rakom anaplastycznym tak daleko jest do zróżnicowania, że nawet na podstawie ich cech strukturalnych nie można poznać, z jakich komórek pochodzą.
„ Kancerogeneza ( powstawanie nowotworu ) – jest procesem wieloetapowym. wyróżnia się trzy etapy kancerogenezy:
• Inicjacja – w tym etapie występuje pojedyncza mutacja, która powstaje zazwyczaj pod wpływem kancerogenu ( może też utworzyć się spontanicznie )
• Promocja – to wieloetapowy rozwój klonu komórkowego zawierającego mutację nabytą w procesie inicjacji. Główny mechanizm promocji to zaburzona ekspresja genów, prowadząca do zaburzenia procesów regulacyjnych komórki, oraz zwiększona proliferacja.
• Progresja – to trzeci, nieodwracalny etap, prowadzący do powstania nowotworu. Polega on głównie na pojawianiu kolejnych zaburzeń molekularnych, głównie zmian w kariotypie. W procesie nakładania się uszkodzeń powstają klony zdolne do naciekania i tworzenia przerzutów.”
Nowotwory czy stany zapowiadające ich rozwój to nieprawidłowości różnicowania i dojrzewania komórek. Im tkanka nowotworowa jest bardziej dojrzała tym bardziej przypomina tkankę macierzystą.
Nieprawidłowości komórek mogą dotyczyć:
1. Metaplazji
• przekształcenia się tkanki zróżnicowanej i dojrzałej w inną, też zróżnicowaną i dojrzałą, w następstwie zmiany kierunku zróżnicowania się komórek macierzystych.
2. Dysplazji
• nieprawidłowości w układzie komórek, naruszających charakterystyczną warstwowość.
• pojawienia się w nabłonku komórek atypowych.
3. Anaplazji
• niezdolności do różnicowania i dojrzewania z zachowaniem jedynie zdolności do rozrostu.
Nowotwory skóry stanowią najczęściej występującą postać raka na całym świecie. W Polsce notuje się ok. 40 000 nowych przypadków rocznie, z tego 28 000 to nowotwory podstawnokomórkowe, 7000 kolczystkokomórkowe, a 4000 to czerniaki złośliwe. Z Powodu tych nowotworów umiera około 2000 osób w roku, zaś około 1500 z nich z powodu czerniaka. Większość nowotworów skóry można uniknąć i na ogół większość z nich da się wyleczyć, jeśli tylko zostaną wykryte stosunkowo wcześnie.
BUDOWA SKÓRY
Skóra jest ważnym elementem naszego organizmu ponieważ odpowiada za ochronę przed każdym rodzajem czynników zewnętrznych, uczuciem ciepła, zimna, dotyku i bólu. Spełnia również rolę termoregulacyjną oraz stanowi organ wydzielniczy. Wszystkie właściwości skóry są możliwe dzięki jej budowie.
Skóra składa się z kilku warstw, są nimi :
• naskórek
• skóra właściwa
• tkanka podskórna
• wiele przydatków do który należą: gruczoły łojowe, gruczoły potowe, mieszki włosowe.
Oprócz tego skóra złożona jest z sieci naczyń tętniczych, limfatycznych, żylnych oraz sieci naczyń nerwowych.
NASKÓREK – jest bezpośrednią granicą oddzielającą organizm od otaczającego nas świata zewnętrznego. Składa się na niego pięć warstw ułożonych od dołu ku górze. Pierwszą warstwą jest warstwa podstawna zwana także rozrodczą, drugą jest warstwa kolczysta następnie ziarnista, jasna i na końcu znajduje się warstwa rogowa. Oprócz wymienionych wyżej elementów, w naskórku znajduję się keratynocyty, melanocyty, komórki Langerhansa oraz komórki Merkla
Warstwy Naskórka:
• Warstwa podstawna – Jest najniżej położoną warstwą, o wydłużonych, silnie zasadochłonnych jądrach, zwana także warstwą rozrodczą, gdyż w niej najobficiej postępuje podział komórek. W warstwie tej zachodzi początkowa przemiana keratyny, będąca ostatecznym, produktem metabolizmu naskórka.
• Warstwa Kolczysta – zbudowana jest kilku rzędów wielobocznych komórek, ulegających spłaszczeniu w kierunku powierzchni skóry. Przestrzenie międzykomórkowe w warstwie kolczystej wypełnione są substancją mukopolisacharydo-białkową, która przyczynia się do ich scementowania.
• Warstwa Ziarnista – Składa się z wielu wrzecionowatych komórek o spłaszczonych jądrach, które biorą udział w procesie wytwarzania białka keratynowego.
• Warstwa Jasna – ma duże znaczenie w procesie rogowacenia naskórka.
• Warstwa Rogowa – składa się ze spłaszczonych komórek pozbawionych jąder. Bliżej warstwy jasnej przylegają one do siebie, a przy powierzchni skóry ułożone są luźnoi ulegają złuszczeniu. W skłąd warstwy rogowej wchodzą białka keratynowe, które wiążą wodę, dzięki czemu warstwa ta jest elastyczna.
Melanocyty są komórkami, które odpowiadają za zabarwienie skóry. Mogą mieć różne kolory: czerwony, żółty, brązowy, czarny – w zależności od koloru cery. Obecne są też w mieszkach włosowych. Powstanie melaniny jest mechanizmem obronnym skóry chroniącym przed szkodliwymi promieniami UV.
Komórki Langerhansa pochodzą z układu limfatycznego. Pochłaniają one ciała obce dostające się do skóry przez aktywowanie fagocytów oraz pozostałych mediatorów, które przekazują sygnały innym komórkom odpowiadających za funkcję obronną organizmu. Promieniowanie UV powoduje ich zmniejszenie, czego konsekwencją jest zaburzenie mechanizmu obronnego i układu immunologicznego. Efektem ostatecznym tych zaburzeń może być powstanie nowotworów złośliwych skóry.
Komórki Merkla to rodzaj bardzo ważnych keratynocytów, wykazujących czynności neuroendokrynne.
SKÓRA WŁAŚCIWA – składa się z włókien tkanki łącznej oraz tłuszczowej, zawiera nerwy, naczynia i przydatki skóry. Wyróżnić w niej można dwie warstwy :
• brodawkową – która obejmuje brodawki zawierające liczne drobne naczynia krwionośne,
• siateczkową – która obejmuje głębsze warstwy aż do tkanki podskórnej. Posiada bardziej zbitą strukturę kolagenu.
Tkanka łączna składa się z włókien:
kolagenowych
sprężystych
retikulinowych
Sieć nerwowa skóry jest bardzo bogata, poprzeplatane są tu włókna nerwów mózgowo – rdzeniowych oraz włókna pochodzące z nerwowego układu autonomicznego. Sieć ta najobficiej występuje na granicy naskórka i skóry właściwej.
„Przestrzenie międzykomórkowe w skórze właściwej wypełnione są substancją międzykomórkową, w skład której wchodzą mukopolisacharydy (główny przedstawiciel to kwas hialuronowy). Charakterystyczne połączenie elastyny, kolagenu i mukopolisacharydów znane jest pod nazwą proteoglikanów.” Proteoglikany są odpowiedzialne za utrzymanie prawidłowej budowy skóry oraz stanowią rezerwuar wody odpowiedzialnej za nawilżenie.
TKANKA PODSKÓRNA- tworzą ją zraziki tłuszczowe, przedzielone zbitą tkanką łączną włóknistą a w przestrzeniach międzyzrazikowych położone są części wydzielnicze gruczołów potowych oraz naczynia krwionośne i włókna nerwowe.
Skóra to nie tylko powłoka ciała , stykająca się ze środowiskiem zewnętrznym, ale skąp likowany narząd, który wykonuje rozmaite funkcje: chroni organizm przed uszkodzeniami mechanicznymi, wpływami atmosferycznymi, chemicznymi, biologicznymi, jak również pełni rolę termoregulacyjną, wydalniczą, oraz przyczynia się do wymiany gazowej.
NOWOTWORY – SKÓRY ODMIANA ŁAGODNA
Włókniak
Włókniak (fibroma) jest nowotworem tkanki łącznej i pojawia się w różnych okolicach ciała. Włókniaki występują w postaci włókniaków miękkich o charakterze wrodzonym, ale objawiające się w różnym wieku oraz w postaci włókniaków twardych.
Rodzaje włókniaka :
• Włókniaki miękkie występują głównie jako zmiany mnogie, są barwy skóry lub nieco ciemniejszej. Często obserwuje się je w formie workowato zwisających zmian skórnych (tj. w chorobie Recklinghausena). Występują szczególnie często na skórze szyi i karku. Zwykle nie ustępują samoistnie.
• Włókniaki twarde są na ogół pojedyncze i występują w skórze o prawidłowym zabarwieniu lub o zabarwieniu brunatnym. Najczęściej zlokalizowane są na kończynach, zwłaszcza u osób w starszym wieku.
Leczenie włókniaka polega na obserwacji, jeśli włókniak nie powoduje objawów uciskowych lub na chirurgicznym usunięciu zmiany, szczególnie ze względów kosmetycznych.
Naczyniak
Naczyniaki krwionośne – stanowią najczęstsze łagodne rozrosty nowotworowe wieku dziecięcego. W większości przypadków, ze względu na skłonność do samoistnego zaniku, stany te nie wymagają leczenia, jednak w kilku procentach przypadków, ze względu na prawdopodobny rozój deformacji i zaburzeń funkcjonalnych, leczenie jest konieczne.
Naczyniaki krwionośne dzielą się na naczyniaki płaskie oraz jamiste. Naczyniaki płaskie zlokalizowane są w poziomie skóry, często jednostronnie w okolicy twarzy i karku. Natomiast naczyniaki jamiste występują w formie guzkowej lub podskórnej i najczęściej umiejscawiają się na twarzy, w okolicy owłosionej skóry głowy, na błonach śluzowych jamy ustnej. Mają tendencję do samoistnego ustępowania (w około 70% przypadków). Leczenie naczyniaków krwionośnych polega na chirurgicznym usunięciu zmiany po uprzednim podwiązaniu naczyń doprowadzających, laseroterapii lub zamrażaniu płynnym azotem.
Naczyniak chłonny jest guzem, który na ogół pokryty jest pęcherzykami. Po nakłuciu z pęcherzyków wydobywa się przezroczysty płyn. Leczenie naczyniaków chłonnych opiera się na chirurgicznym usunięciu lub laseroterapii.
Cysta naskórkowa (kaszak)
Cysta naskórkowa (cystis epidermoidales) zwana kaszakiem (atheroma) jest torbielą powstałą w obrębie gruczołu łojowego skóry, która jest wypełniona masami rogowymi i łojowymi. Występuje w obrębie skóry głowy, twarzy i karku, ale również tułowia i moszny. Jest to zmiana w postaci guzka o kulistej i elastycznej powierzchni pokryta skórą prawidłową, zwykle przesuwalna względem podłoża. Uwagę zwraca charakterystyczny zaczopowany otwór znajdujący się na szczycie zmiany, z którego pod wpływem ucisku wydobywa się żółtawa masa kaszowata o nieprzyjemnym zapachu. Kaszak często ulega wtórnemu zakażeniu. Leczenie kaszaków polega na chirurgicznym wycięciu zmiany.
Atypowy żółtak włóknisty
Atypowy żółtak włóknisty (atypicalfibroxanthoma) – „jest rzadkim nowotworem wrzecionowatokomórkowym, rozwijającym się na podłożu uszkodzonej posłonecznie skóry, głównie twarz, najczęściej u starszych osób.” Guz ten wykazuje niezbyt nasilone cechy złośliwości – jest ryzyko nawrotu oraz możliwość przerzutów. Ze względu na rozległe nacieki nowotworu, optymalnym rozwiązaniem jest wycięcie sposobem chirurgii mikrograficznej Mohsa.
Tłuszczak
Tłuszczak (lipoma) jest najczęstszym łagodnym nowotworem tkanki podskórnej, rzadko jest nowotworem złośliwym. Zwykle występuje jako zmiana pojedyncza, rzadziej mnoga (sporadyczne przypadki rodzinne). Zmiany spotyka się głównie na tułowiu, karku, pośladkach, przedramionach i ramionach. Tłuszczak charakteryzuje się powolnym wzrostem oraz brakiem dolegliwości. Typowy tłuszczak jest miękką zmianą guzową o kulistym kształcie przesuwalną względem podłoża. Leczenie oparte jest na chirurgicznym usunięciu zmiany, szczególnie ze względów kosmetycznych.
NOWOTWORY SKÓRY – ODMIANA ZŁOŚLIWA
RAKI
Rak podstawnokomórkowy
Rak podstawnokomórkowy – występuje w wielu odmianach histologicznych, które różnią się stopniem złośliwości. „W części przypadków w obrębie jednego guza można znaleźć cechy histologiczne dwóch lub więcej postaci, a ich złożoność jest niemożliwa do oceny na podstawie badania niewielkiego fragmentu guza, pobranego w zabiegu biopsji.” Zostały przeprowadzone badania nad częstością występowania postaci o złożonej histologii, na podstawie analizy preparatów mikroskopowych chirurgii makroskopowej Mohsa stwierdzono, że formy złożone histologicznie występują w 43 % przypadków raków podstawnokomórkowych, przy czym w biopsji stwierdzono je jedynie w 10 %. Rak podstwanokomórkowy jest najczęściej występującą i najmniej inwazyjną postacią raka skóry, który rozwija się z warstwy podstawnej naskórka. Jego wzrost jest powolny. Zwykle pojawia się w postaci, małego, gładkiego,twardego, nieco perlistego guzka. Występuje zwykle na szyi, ramionach lub plecach starszych osób. Z czasem powiększa się, aż środkowa część zmienionej skóry zaczyna się wybrzuszać. Niektórzy zauważają guzek, kiedy zaczyna ich swędzieć, drapanie powoduje powstanie krwawiącej i trudno gojącej się rany. W postaniu tej postaci nowotworu słońce odgrywa tutaj istotną rolę. Znaczenie mają także inne czynniki, gdyż nie wszystkie nasłonecznione części ciała są narażone; rak ten „ omija szczególnie grzbiety rąk. Choć na ten rodzaj nowotworu zapadają przeważnie osoby po 50-tym roku życia, może on występować także u osób znacznie młodszych. Leczenie jest skuteczne, jeśli podejmie się je odpowiednio wcześnie.