Etkinlik kavramı; kurum ve kuruluşların halkla ilişkiler amaçlarını gerçekleştirebilmek için hedef kitlelere ulaşabilme ve onların dikkatini çekebilmeyi amaçlayan, kurumların hedef kitlelerle olan ilişkisinde canlı bir diyalog ortamı yaratan, halkla ilişkiler tekniklerini kullanarak, kurum ve kuruluşlara ilişkin olumlu duygu ve algıların yaratılmasını sağlayan ve stratejik olarak yönetilmesi gereken bir iletişim ortamı olarak tanımlanmaktadır Etkinlikler, kurum ve hedef kitleleri arasında oluşabilecek uzlaşı düzlemini ve ortak kabul noktalarını üst seviyeye ulaştırmada bir çıkış noktasıdır. Bir diğer ifade ile kurum ve çevresi ile diyalog kanalları kuran ve bu kuralları geliştiren teknikler bütünüdür . İnsan var olduğu günden bu yana sosyalleşmek, paylaşmak ve iletişim içerisinde olmak amacıyla çeşitli etkinliklerin içerisinde yer almış ve almaktadır. Kuşkusuz kurum ya da kuruluşların gerçekleştirdikleri etkinlikler sadece bireyin serbest zamanını değerlendirmesi ve sosyalleşmesi için değil, aynı zamanda kurum ya da kuruluşların amaçlarını sürdürebilmesi için de gerekli bir unsurdur . Etkinlikler genellikle turistik bir çekicilik olarak kabul edilirler. Dolayısıyla küçük büyük bütün yerleşim yerleri kimi zaman yerel, kimi zaman ulusal veya uluslararası etkinlikler düzenleme arayışı içindedirler. Gerek sahip olduğu tarihi miras gerekse doğal ve kültürel kaynaklarından dolayı Türkiye, etkinlik anlamında önemli bir potansiyele sahiptir. Ancak düzenlenen etkinlikler çoğunlukla küçük ölçekli, yerel nitelikte ve gerektiği gibi planlanıp yönetilmediğinden etkinlik turizmi potansiyelinden yeterince yararlanılamadığı gözlenmektedir .
Tarihin başlangıcından itibaren insanların hatırlanmak, saygı görmek, güç kazanmak adına arkalarında iz bırakmaya çalıştıkları çeşitli faaliyetlerde bulundukları görülmektedir. Bu mağara duvarlarına çizimlerden dini törenlerin gerçekleştirildiği törenlere, köy panayırlarından olimpiyat oyunlarına kadar farklı alanlarda gerçekleşmiştir. Gerçekleşen bu kutlamalar toplumlara ve inançlara göre farklılık göstermektedir. Örneğin Antik Yunan da olimpiyat oyunları Tanrıların Tanrısı Zeus adına düzenlenen bir festival olarak göze çarpmaktadır. Roma İmparatorluğu döneminde ise inşa edilen ve Hipodrom adı verilen dev yapılarla kazanılan zaferleri anmak ya da tanrıların sevgisini ve desteğini kazanmak adına oyunlar düzenlenmiştir. Uzakdoğu Asya da özellikle Çin’de hayvan takvimi yılların geçişlerinde gerçekleştirilen kutlamalar ile simge olarak kabul edilen havyanın insan hayatına olumlu etkilerinin geçmesi sağlanmaya çalışılır. Hristiyanlıkta noel, yılbaşı, paskalya ön plana çıkarken, İslamiyet te kadir gecesi, kandiller, ramazan ayı, kurban bayramı ve kutlu doğum haftası faaliyetlerinin ön plana çıktığı görülmektedir. Yine geçmişten günümüze tüm hak ve batıl inançlarda her toplumun kendine özgü evlilik, düğün, cenaze ve anma törenleri bulunmaktadır . Her bir etkinlik büyük bir çabayı bünyesinde barındırır. Çünkü etkinlik demek, etkinlik planlayıcıları, etkinlik katılımcıları ve bu iki grup arasında iletişimi sağlayan sistemin muhteşem uyumu anlamına gelmektedir. Hiçbir etkinlik birbirine benzememekte ve her bir etkinlik katılımcılara farklı deneyimler kazandırmaktadır. Etkinliğin gerçekleştiği destinasyonda bulunmak, o atmosferi paylaşmak, orada bulunmuş olduğunu söylemek turistleri motive eden en önemli faktörlerdir. Söz konusu etkinliğe katılım gösterilmemesi durumunda ise turistler için kaçırılmış bir fırsat olarak değerlendirilmektedir .Etkinlikler bireylere günlük yaşamın rutininden ve sıkıcılığından uzaklaşmak, hayatı daha anlamlı hale getirmek, önemli sayılabilecek kişisel ve toplumsal olayları anmak ve hatırlamak olanağı verirler . Etkinlikler aynı zamanda toplumda bir hissiyat oluşturma ve duyarlılık paylaşımı için en doğru adımdır . Zaman içerisinde etkinlikler sadece dini ve önemli günler yapılan faaliyetlerden rekabet avantajları sağlama, yeni yatırımcılar ve fon kaynakları yaratma, saygınlık kazandırma gibi unsurları taşıması nedeni ile kurumlar tarafından önemli ve stratejik bir halkla ilişkiler tekniğine dönüşmüştür. Etkinlikler, türü ne olursa olsun katılımcı, organizasyon yönetimi, bütçe ve planlamanın yanı sıra medya yansımasına ihtiyaç duyan ve kurumsal amaçlara katkı sağlaması hedeflenen özel olay ve organizasyonlardır . Türü, hedef kitlesi, yeri, zamanı gibi sınıflandırma özellikleri farklı olsa da her etkinliğin taşıması gereken üç temel özellik vardır. Bu özellikler şunlardır :Eğlence ( Entertainment ), Heyecan ( Excitement ),Teşebbüs ( Enterprise ).
Şekil 2.1. Etkinliklerin İşlevleri Kaynak: Donald Getz. Event Management and Event Tourism. New York: Van Nostrand, Reinhold, 1997
DESTİNASYONLARIN
PAZARLANMASI
Yatırımcıları ve turistleri destinasyona çekmek TURİZM ÇEKİCİLİĞİ
Talebi farklı bölgelere ve zamanlara yaymak
Ziyaretçi harcamalarını ve kalış sürelerini arttırmak
İMAJ YARATMAK
Destinasyonlar ve diğer çekicilikler için pozitif imaj yaratma ve var olan imajı güçlendirmek
Olumsuz imajı yok etmek
DESTEKLEYİCİ
Altyapıyı geliştirmek
Destinasyonun yenilenmesini desteklemek
Destinasyondaki ticaretin gelişmesine yardımcı olmak TEŞVİK EDİCİ
Destinasyonlara ve diğer çekiciliklere ilk ya da tekrar ziyaretleri teşvik etmek
Etkinlikler halkla ilişkiler çalışmaları içinde gelişen teknolojik imkânları en hızlı kendine adapte eden uygulamalardır. Bu da etkinliklerin daha fazla tercih edilmesine dolayısıyla da büyüyen ve rekabet seviyesi artan bir sektörü ortaya çıkarmıştır. Etkinliklerden markaların uygulamış oldukları halkla ilişkiler ve reklam faaliyetlerine destek olarak tüketiciyi çekmesi istenmektedir. Bu da işin etkinlik yönetimi konusunda uzmanlaşmış kişilere bırakılmasını zorunlu kılmaktadır. Bu uzmanlar değişen teknoloji ve yaygınlaşan sosyal ağlar karşısında artık etkisizleşen etkinlik içeriklerini bu etkenlerin sağladığı faydalarla bütünleştirip değiştirerek rekabet avantajı oluşturmaya çalıştırmaktadırlar .
Bir etkinliğin etkinlik temasının oluşturulmasından, planlama süreçlerine, tedarikçilerle sözleşmelere ve satın alma işlemlerine, bu satın alma işlemleri için bütçe oluşturmaktan alan düzenlemelerine, gerçekleştirilmesinden bitişi sonrası raporlamaya kadar uzanan son derece farklı kendi iç dinamikleri bulunmaktadır . Stratejik açıdan her ayrıntısı planlanmış bir etkinlik etkinliği düzenleyen kurumun ve hitap ettiği hedef kitlenin ilgisini çekmektedir. Yanlış hedefler üzerine inşa edilen stratejik tasarım etkinliğin hedeflerinin anlamsızlaştırır. Stratejik tasarım ve stratejik tasarımın birleşmesi durumunda ise ortaya akılda kalan ve başarılı etkinlikler ortaya çıkmaktadır . Etkinlikler belirli stratejiler doğrultusunda planlanan faaliyetlerdir. Günümüzde ayrı bir öneme sahip olan etkinliklerin stratejik olarak yönetilmesi, etkinliğin hedeflenen amaca ulaşmasında en önemli etkendir . İz bırakan ve amaçlarına ulaşmış bir etkinliği gerçekleştirmenin ilk aşaması iyi bir teklif hazırlanmasıdır. Teklif içerdikleri ile etkinliği düzenlemek isteyenlerin ulaşmak istedikleri amaçları net olarak yansıtmalıdır. Genelleme yapılacak olursa etkinlik teklifi belirli standartları olan ve etkinlik türünün özelliklerini yansıtan bir şablon halinde hazırlanmaktadır. Bir etkinlik teklifinde şu kısımlardan oluşmaktadır :
i. Etkinlik Teklifi Ön Yazısı
ii. Etkinliğin Çerçevesi
iii. Etkinliğin Yeri
iv. Ulaşım
v. Konaklama
vi. Etkinliğin Günlük Programı
vii. Etkinlik Takvimi
viii. Etkinlik Bütçesi
Etkinlik planlayıcısı açışından başlama noktası etkinliğin amacıdır. Eğer etkinlikten istenenler kesin değilse bu durumda etkinliğin sonuçlarının değerlendirilmesi hatalı olacaktır. Etkinliğin toplumsal fayda sağlamaya yönelik mi yoksa kişi ve kurum çıkarları doğrultusunda düzenlendiğinin kesin olarak belirtilmesi gereklidir. Bazı etkinlikler ise hem ticari hem de sosyal yönelimli amaçları birleştirerek düzenlenirler . Etkinliklerin amacına uygun ve stratejik bir biçimde planlanması kurum açısından iç hedef kitlelerle ilişki kurulmasına, bu ilişkinin etkin ve sağlıklı bir şekilde yürütülmesine, kurumsal imaja ve yeni hedef kitlelerin yaratılmasına katkı sağlayacaktır . Bir etkinliğin amacı ne olursa olsun, hedeflenen amacın spesifik ölçülebilir, ulaşılabilir, gerçekçi ve belirli bir zaman dilimine bağlı olması gerekir. Etkinliğin başarıyla icra edilebilmesi etkinliğin kısa dönemli amaçlarına ulaşılmasını sağlayacak stratejilerin uygulanmasını içerir. Etkinliğin amacı ya da amaçları belirlendikten sonraki aşama temasıdır. Tema amaçlara uygun olarak amaçların gerçekleştirilmesine yardımcı olmalıdır. Bazen ufak detaylar etkinliğin detaylar etkinliğin başarıya ulaşmasında kilit rol oynarlar. Bu nedenle etkinlik planlayıcısı müşterisinin ihtiyaçları ve bütçesi doğrultusunda en uygun temayı seçerek hazırladığı temayı tamamlayıcı unsurlar ile birleştirmelidir . Etkinlik yönetimi alanında önemli isimlerden biri olan Donald Getz tarafından yapılan etkinlik sınıflandırması Tablo 2.1. de sunulmuştur. Tablo 2.2. de ise Togay Argan ve arkadaşları tarafından yapılan etkinlik türleri ve kurumların bu etkinliklerden beklentilerine yönelik açıklamalar sunulmuştur.
Tablo 2.1. Etkinlik Türleri Kaynak: Getz, D. Event tourism: Definition, Evolution, and Research”. Tourism Management ,Cilt: 29, Sayı: 3,2008,s.404.
Kültürel Kutlamalar
*Festivaller *Karnavallar *Dinsel Etkinlikler *Törenler *Tarihi Törenler ve Merasimler
Politik
*Resmi Törenler *VİP Ziyaretler
Sanat/Eğlence
*Konserler *Diğer Gösteriler
*Sergiler *Ödül Törenleri Sportif Etkinlikler
*Profesyonel *Amatör
Eğitimsel ve Bilimsel
*Seminerler *Kongreler
Rekreasyonel
*Eğlence Amaçlı Oyunlar ve Spor Etkinlikleri
Özel Etkinlikler
*Bireysel Kutlamalar *Yıldönümleri
*Aile Tatilleri *Partiler, Galalar
*Rezonans
İş Amaçlı/Ticari
*Fuarlar, Pazarlar *Ticari Gösteriler
*Sergiler *Toplantı ve Konferanslar
*Tanıtım Etkinlikleri
Kurumsal Etkinlikler
i. Çalışanlara verilen değeri göstermek
ii. Müşterilere verilen değeri göstermek
iii. Tedarikçilere verilen değeri göstermek
iv. Ödül vermek
v. Tedarikçiler ve çalışanları bir araya getirmek
vi. Ürün lansmanı
vii. Kurumun ilkelerine uygun
viii. bir bağış girişimini desteklemek
ix. Kamusal farkındalık yaratmak
x. Marka adını yerleştirmek
xi. Yıldönümünü kutlamak Özel Etkinlikler
i. Medyanın ilgisini çekmek
ii. Kamusal farkındalığı arttırmak
iii. Yeni müşteriler çekmek
iv. Ürün lansmanı
v. Ödül vermek
Teşvikler
i. Satış ekibini bir araya getirerek gelecek stratejileri tartışmak
ii. Satış ekibi ve üst yönetimi çalışma ortamı dışında bir araya gelmek
iii. Aile ve ortakların desteğini sağlamak
Gelir Yaratma Etkinlikleri
i. Araştırma için fon toplamak
ii. Medyanın ilgisini çekmek
iii. Kamusal farkındalık yaratma
iv. Yeni sponsorlar çekmek
v. Yeni destekçiler ve bağışçıları teşvik etmek
vi. Gönüllülerin sayısını arttırmak
vii. Gelecek etkinlikler ve sponsorluk ve bağış istekleri için liste oluşturmak
Konferanslar
i. Farklı gruplardan birçok kişiyi enformasyon paylaşımı için bir araya getirmek
ii. Yeni ürünleri tanıtmak
Toplantılar
i. Ürün veya firma ile ilgili yeni bilgi vermek
ii. İnsanları çalışma ortamı dışında bir araya getirmek
iii. Fikir paylaşmak
iv. Var olan problemlere çözüm üretmek
v. Yeni ürün tanıtmak
vi. Eğitim
Tablo 2.2: Bazı Etkinlik Türleri ve Örnek Hedefler Kaynak: Judy Allen. Event Planning: The Ultimate Guide to Successful Meetings, Corporate Events, Fund-Raising Galas, Conferences, Conventions, Incentives and Other Events. John Wiley & Sons Canada, Ltd., Ontario, 2008, ss.30-31.
Bir etkinliğin amacı ne olursa olsun istenilen hedeflere ulaşmaya yardımcı olmuyor ise düzenlenen etkinlik, boşa harcanan zaman ve kaynak kaybı olmaktadır . Justyna Piesiewicz Polonya’da etkinlik türleri ile ilgili yaptığı çalışmasında etkinlik türlerini aşağıdaki gibi gruplandırmıştır :
i. Kitle ve Eğlence Etkinlikleri
ii. Pazar Etkinlikleri
iii. Konferanslar
iv. Kongreler
v. Workshops / Seminerler
vi. Çalışan veya Teşvik Etkinlikleri
vii. Yardımseverlik / Hayır Etkinlikleri
viii. Online Etkinlikler
2.2. Etkinlik Tipleri
Etkinliğin sunmuş olduğu ürünün hedef kitlenin ihtiyaçlarına cevap vermesi gereklidir ki bu etkinliğin başarısını doğrudan etkilemektedir. Etkinlik yöneticisi hedef kitlenin istek ve beklentilerini birincil öncelik olarak göz önünde bulundurmalıdır . Etkinlikler markaların gereksinimleri ve içinde bulunan durumlar gözetilerek çeşitlendirilirler. Her biri ayrı bir uzmanlık gerektiren başlıca etkinlik türleri şu şekildedir .
i. Promosyonel Etkinlikler
ii. Ticari Etkinlikler
iii. Kutlamalar ve Törenler
iv. Eğitim Aktiviteleri
v. Motivasyon Faaliyetleri
vi. Eğlenceler
Promosyon; markanın pazarda güçlenmesi, tüketici ve kullanıcılar tarafından daha da benimsenmesi adına yapılan etkinliklere verilen addır. Ticari etkinlikler ise marka iletişiminden ziyade ürün satışına odaklı faaliyetlerle gelir sağlayan etkinlikler yer alır. Kutlama ve törenler, sosyal faydaların ön planda tutularak ticari kaygıların en az seviyede olduğu etkinlik türüdür. Eğitim odaklı etkinlikler bireysel başarıyı arttırmayı yönelik bilgi edinmeye odaklı faaliyetlerdir. Motivasyon ise eğlenirken beceri kazandırarak, kazanılan becerilerin sergilenmesine yönelik faaliyetleri içerir. Son olarak eğlenceler ise festival, konser gibi katılan kitleler için eğlenmenin ön planda olduğu faaliyetlerdir ve etkinlik denilince ilk akla gelen organizasyonlardır .
2.3.Etkinlik Turizmi
Dinamik özelliğiyle ön plana çıkan turizm endüstrisinde, insanların yeni turistik deneyimler yaşama isteği ve seyahat amaçlarının farklılaşması, turizm talebinde de önemli değişimler yaşanmasına neden olmaktadır. Bu bağlamda gerek insanların turizm kapsamında istek ve beklentilerini karşılayabilmek, gerek turizmi dört mevsime yayarak turizmin getirilerinden daha yüksek verim alabilmek için, alternatif turizm türlerinin geliştirilmesi kaçınılmaz olmuştur . Kültür turizminin bir çeşidi olan etkinlik turizmi, destinasyonlara sağladığı faydalardan dolayı önemi giderek artan bir turizm çeşididir. Turistik destinasyonlar, bölgeler ya da şehirler alternatif turizm ürünü yaratmak, turist sayısını artırmak, turizmin sağladığı ekonomik faydalardan elde edilen payı azami seviyeye çıkarmak, rekabet avantajı elde etmek gibi turizmi geliştirme amaçlarının yanı sıra istihdam yaratmak, destinasyonun ya da şehrin altyapı iyileştirmelerini gerçekleştirmek, yerel halkın refah seviyesini artırmak, sosyal kaynaşmayı sağlamak, kültür-sanat izleyici kitlesini genişletmek gibi çok çeşitli nedenlerle yerel, ulusal ya da uluslararası bazda düzenlenen etkinliklere yönelmektedir. Bu etkinlikler sportif ya da kültürel etkinlikler şeklinde olabileceği gibi fuarlar, festivaller, sergiler şeklinde de gerçekleşebilmektedir . Etkinlik turizmi, bir etkinliğe katılmak için seyahat eden veya seyahat ettiği destinasyonda etkinliklere de katılan bir pazar bölümünü ifade etmektedir. Etkinlik turizmi temel turistik ürün olabileceği gibi alternatif turistik ürün olarak da değerlendirilebilmektedir .Getz ise etkinlik turizmini; “Etkinliklere katılan turist sayısını azami seviyeye çıkarmak amacıyla birincil ya da ikincil turist çekicilikleri olarak etkinliklerin planlanması, geliştirilmesi ve pazarlanmasıdır” şeklinde tanımlamaktadır .
Etkinlik turizmine yönelik yapılan akademik çalışmalara bakıldığında 1970’li yıllardan günümüze kadar bir gelişme ve değişim göstermiştir. 1970 lı ve 1980 li yıllarda yalnızca ekonomik boyutuna ve etkilerine yönelik yapılan araştırmalar özellikle 1990 lı yıllardan itibaren ekonomik etkilerinin yanında çevresel, sosyal, kültürel ve endüstriyel boyutlardaki etkileri hakkında yayınları kapsamaya başlamıştır. 2000 sonrası yapılan araştırmalarda ise sürdürebilir turizm politikaları açısından etkinliklerin potansiyeli ve önemi üzerinde durulmuştur. Ek 1’de etkinlik turizmi bağlamında yapılan çalışmalar hakkında bilgi verilmiştir .
Etkinlik turizmi, destinasyonlara sağladığı faydalardan dolayı önemi giderek artan bir turizm çeşididir. Günümüzde birçok turistik destinasyon etkinlik turizmine yönelerek yerel, ulusal ya da uluslararası ölçekte düzenledikleri çeşitli etkinliklerle destinasyonun turizm gelişimini sürdürmek istemektedir. Bu etkinliklerin bir çeşidi de festivallerdir. Festivaller alternatif bir turizm ürünü yaratarak destinasyona olan turizm hareketlerinde bir canlanma sağlayabildiği gibi destinasyonun imajına ve tanınırlığına da olumlu yönde etki edebilen etkinliklerdir. Festivaller düzenlendiği destinasyonun öz değerlerini, başka bir deyişle kimliğini sergileyen etkinliklerdir. Destinasyona özgü gelenek-görenekler, alışkanlıklar, el sanatları, yöresel lezzetler, tarım ürünleri, halk dansları, yerel kıyafetler, dini ritüeller gibi çeşitli somut ya da somut olmayan kültürel miras unsurları festivaller sayesinde yaşam alanı bularak destinasyona gelen turistlere sunulmaktadır. Bu sunumlar esnasında destinasyondaki yerel halk ve turistler arasında bir etkileşim kurulmakta ve bu etkileşim hem yerel halkın destinasyonlarına olan gurur duygularını artırmakta hem de turistlerin destinasyona olan bakış açılarını etkilemektedir. Aynı zamanda tüm bu etkinliklerin destinasyona getirdiği ekonomik kazanımlar da yine yerel halkın refah düzeyini etkilemekte ve ekonomik canlanma sağlamaktadır. Dolayısıyla, festivaller başarılı bir şekilde gerçekleştirildiklerinde destinasyonlar için başta ekonomik, sosyal ve kültürel alanlarda olmak üzere pek çok kazanım söz konusudur . Turistler planlanmış etkinliklere katılmak aynı zamanda da gidilen destinasyonu tanımak isterler. Bu nedenle, etkinlik turizmi turistik destinasyonların tanıtımına yardımcı olmakta ve destinasyon yönetim organizasyonları tarafından destinasyonların pazarlanmasında tercih edilmektedir .
Etkinlik turizmi talep yanlı ve arz yanlı olarak ele alınmalıdır. Tüketici perspektifinden bakıldığında etkinlikler için kimlerin ve neden seyahat ettikleri ve aynı zamanda seyahat esnasında kimlerin etkinliğe katıldığının bilinmesi gerekmektedir. Bunların yanı sıra etkinlik turistlerinin yaptıkları ve harcamaları ile ilgili bilgilere sahip olmak önem taşır. Bu talep yanlı yaklaşım pozitif bir destinasyon imajı, yer pazarlaması ve destinasyon markalama konusunda etkinliğin katkılarının değerlendirilmesini de kapsamaktadır. Arz yanından bakılacak olursa destinasyonlar; özellikle düşük sezonda turist çekebilmek, kentsel yenileme, altyapı iyileştirmeleri ya da destinasyonun turizm kapasitesini artırma gibi amaçların gerçekleşmesinde bir katalizör işlevini görmek, pozitif bir destinasyon imajı yaratmak ya da var olan imajı olumlu yönde geliştirmek, destinasyondaki belirli çekicilikleri ya da alanları canlandırmak gibi birçok amaç için çok çeşitli etkinlikler gerçekleştirmektedirler .
Etkinlikler, turizm ürünlerinin pek çok özelliğini paylaşmasına rağmen sahip olduğu bazı karakteristikler, etkinlikleri diğer turizm ürünlerinden ayırmaktadır. Etkinliklerin diğer turizm ürünleriyle benzerlikleri ve farklılıkları şu şekildedir :
i. Etkinlikler değişen çevre koşullarına karşı oldukça esnek ve uyumludurlar.
ii. Sadece kar amacı gütmemektedir.
iii. Turizm ürünleri büyük ölçüde soyutturlar.
iv. Etkinlikler ve turizm ürünleri sinerjik olmak zorundadırlar.
v. Turizm ürünleri önceden denetlenemezler.
vi. Turizm ürünleri depolanamaz.
vii. Dış etkiler yüzünden ortaya çıkan talepteki değişiklikler turizmde oldukça yaygındır.
viii. Pek çok turizm ürününün tüketimi ücretsizdir.
ix. Pek çok turizm ürünü standardize edilemez
x. Çeşitli paydaşlara sahiptirler.
Şekil 2.2 Turizm ve Etkinlik Çalışmalarının Odak Noktasında Yer Alan Etkinlik Turizmi
Kaynak: Donald Getz. “Event tourism: Definition, Evolution, and Research”. Tourism Management ,Cilt: 29, Sayı: 3,2008,ss. 403–428. .
/
Şekil 2.3.Etkinlik Turizmi ve Etkinlik Turizminin Etkileri Kaynak: Donald Getz. Festivals, special events, and tourism. Van Nostrand Reinhold, New York, 1991/Alister Mathieson& Geoffrey Wall. Tourism: Economic, Physical And Social Impacts. Longman Pres, New York,1982
Etkinlik turizmi kapsamında değerlendirebileceğimiz gastronomi etkinlikleri, çeşitli ülkeler için niş pazar niteliği taşımaktadır. Sahip olunan mutfak kültürüne ilişkin zenginlikler, yiyecek- içecek faaliyetlerinde bölgeye has üstünlükler, desti-nasyonların pazarlanmasında aktif olarak kullanılmakta ve her geçen gün turistle¬rin istek ve beklentilerine dayalı olarak çeşitlendirilmektedir. Ülkemizin içinde bulunduğu coğrafya, turistik açıdan özellikle çekici faktörler kapsamında bünyesinde barın¬dırdığı gastronomik unsurlar ile ilgili değerlendirildiğinde, ortaya derin ve etkin-liği yüksek stratejik zenginlikleri çıkarmaktadır. Bunlar arasında yiyecek festival¬leri, şarap festivalleri, ürün festivalleri sayılabilmektedir .
Tablo 2.3. Etkinlik Turizminin Hedef ve Amaçları Kaynak Donald Getz. Festivals, Special Events and Tourism. New York: Van Nostrand Reinhold, New York,1991, s.104 .
Hedefler Amaçlar
Destinasyonlar için imaj yaratımı Çekici ve yüksek profilde etkinlik yaratımı; destinasyondaki diğer turizm çekiciliklerine ilginin çekilmesi, özgün kültürel değerleri korumak, bölgenin veya şehrin modernliğini göstermek.
Yabancı ziyaretçileri çekmek Hedeflenen ziyaretçi sayısına ulaşmak için etkinliklerin gerçekleştirilmesi.
Yabancı gelir yaratmak Gerçekleştirilen etkinlikler ile yabancı yatırımları ya da sponsorları ve tüketicileri, ortalamanın üstünde bir oranla bölgeye çekmek.
Diğer ekonomik hedefler için fayda yaratmak Teknolojik ve yönetsel yetenekleri, etkinliklerle birleştirmek; ticari fuarlar ve kongreler gerçekleştirmek.
Turizm sezonunun uzatmak
düşük sezonları güçlendirmek Turist çekmek; uzun sureli konaklamaları özendiren etkinlikleri güçlendirmek.
Turizmin faydalarını bütün bölgelere yaymak Ülke boyunca etkinlik yaratmak ve gerçekleştirmek; paket turlar ve tur rotası gibi.
Tekrar ziyaretleri teşvik etmek Farklı etkinlikleri desteklemek, diğer turizm çekiciliklerini tanıtmak için etkinlikleri kullanmak; yerli-ziyaretçi ilişkilerini güçlendirmek; etkinliklerin kalitesini ve ziyaretçi tatminini arttırmak.
Boş zaman, kültür, tarih, spor ve sanat gelişimini sağlamak Maliyet-fayda çalışmalarını yürütmek.
Toplumsal planlama süreçlerini izlemek.
Negatif çevresel etkilerden kaçınmak; çevresel korumayı güçlendirmek Etkinlikler süresince doğal turizmi uyarmak.
Büyüklüklerine ve koverajlarına göre gene KOBİ’ lerin yönetmiş olduğu kongre ve fuar organizasyonları ile yerel bazda gerçekleştirilen diğer organizasyonlar, izleyici ve medya etkileri sayesinde, bulundukları lokasyonu turizm açısından ciddi şekilde etkileyebilen ve toplumun ekonomik, sosyokültürel kalkınmasına katkısı bulunabilen bir yapıya sahiptirler . Piesiewicz Polonya’da yaptığı araştırmada etkinlik türlerinden konferansların ve seminerlerin iletişim stratejisi için önemli olduğunu ve bir markanın oluşumunda ve gelişmesinde olumlu yönde katkıda bulunduğunu belirtmiştir . Kültürel kutlamalar; festivaller, karnavallar, dinsel etkinlikler ve anma törenleri olarak dört gruba ayrılmaktadır . Karnavallar etkinlik turizminin bir parçası olup, oldukça fazla turist çekme gücüne sahiptir. Karnavallardan en bilindik olanı Rio de Janeiro’da düzenlenen şehir ile özdeşleşmiş ve ismini şehirden alan Rio karnavalıdır . Getz politik etkinlikleri “zirveler”, “VIP ziyaretleri” şeklinde sınıflandırmıştır. Bu etkinliklere Davos Zirvesi, G20, 5. Dünya Su Forumu gibi politik etkinlikler örnek olarak gösterilebilir sanat ve eğlence etkinliklerini konserler ve ödül törenleri olarak sıralamıştır . Meydan Uygur ve Çelik’in 2010 yılında etkinlik turizminin destinasyonlar üzerindeki olumlu ve olumsuz etkilerine yönelik yapmış oldukları araştırmaya göre tespit ettikleri geliştirilmesi ve azaltılması gereken unsurlar aşağıda sıralanmıştır :
i. Topluluk Bağdaşımı: Etkinlik planlamasında turistik destinasyon kültürü ön plana çıkarılmalıdır. Etkinliğin hedefine ulaşmasını sağlamak için yerel halkı etkinliklere dâhil etmek gerekmektedir.
ii. Ekonomik Yarar: Destinasyonların etkinliklere ev sahipliği yapması durumunda etkinlikler destinasyona ekonomik yarar sağlayabilir. Bu yararlar alışveriş olanaklarının artması, istihdam olanaklarının atması ve yeni aktivitelerin ortaya çıkması seklinde gerçekleşebilir. Ekonomik yararın en üst seviyede sağlanabilmesi için eğitimli işgücü çalıştırılmalı ve hizmet içi eğitime önem verilmelidir.
iii. Sosyal Yarar: Etkinlikler, yerel halkın ve turistlerin hoş vakit geçirmeleri amacıyla planlanmalıdır. Bunun yanında toplumu eğitici, geliştirici, rekreasyonel fırsatlar sunucu ve toplumun bir arada bulunmasını sağlayıcı amaçlar hedeflenmelidir.
iv. Sosyal Maliyet: Etkinliklerin olumlu etkilerinin yanında olumsuz etkileri de mevcuttur. Etkinliklerin düzenlendiği dönemlerde destinasyonların tasıma kapasiteleri asılabilir ve yetersiz kalabilir. Tasıma kapasitesinin asılması destinasyonda trafik yoğunluğunun artması, suç oranının artması, kamusal şehir hizmetlerinde karışıklığın yaşanması gibi sorunların ortaya çıkmasına sebep olabilir. Ayrıca yerel halk ile turistlerin eletişim ve etkileşimleri sırasında da olumsuzluklar yaşanabilir. Söz konusu olumsuz etkilerden destinasyonun en az düzeyde etkilenmesini sağlamak için destinasyonda yapılacak turistik etkinliklerin destinasyonun tasıma kapasitesi ile orantılı olup kapasiteyi zorlamaması gerekmektedir.
v. Toplumun Etkinlik Turizmine Direnmesi: Toplumun henüz turizme hazır olmaması, farklı kültürden gelen turistlerle kültürel etkileşimde bulunamaması etkinliklerin hedefine ulaşmasını engelleyebilir. Bu sorunların asılabilmesi için öncelikle yapılan ve yapılacak olan tüm etkinliklerde yerel halkın gönüllülük esasına dayalı olarak katılımının teşvik edilmesi, organizasyonlarda küçük çaplı da olsa görevler verilmesi halkın etkinliklere bakış açılarının değişmesine katkı sağlayabilir.
vi. Otantikliğin Kaybolması: Planlamanın yapılmaması ve uygulamadan kaynaklanan hatalar otantikliğin kaybolmasına neden olabilir. Etkinlik planlarken sürdürülebilir gelişme modeline uygun planlama çalışmaları yapılmalıdır.
Mevcut durumda seyahat acentaları etkinlik düzenlememektedir. Ancak etkinlik pazarı oldukça gelişen bir pazardır. Seyahat acentaları ürün portföyünde etkinliklere yer vermelidir. Yurtiçinde bulunan çeşitli etkinliklere yönelik seyahat ürünleri oluşturulmalıdır. Türkiye’de yiyecek içecek, kültür, müzik, eğlence ve spor konulu birçok etkinlik yapılmaktadır. Seyahat acentaları etkinliklerin düzenlendikleri bölgelere yönelik pazar araştırmaları yapıp turistik ürünün diğer bileşenlerini bir araya getirerek etkinlik temalı paket turlar oluşturabilir. Yurtdışında büyük bir pazar olan etkinlik turizmi, yerel, bölgesel ve ulusal boyutların da ötesinde uluslararası bir boyut kazanmıştır. Buna yönelik olarak seyahat acentaları yurtdışında bulunan ve hedef pazarına yönelik etkinlikler doğrultusunda pazar araştırması yaparak etkinlik ürünlerini çeşitlendirebilirler. Fuar organizatörleri düzenledikleri etkinlikleri planlamalı ve etkinliklerin katılımcı ve ziyaretçi profillerini etkinliği faaliyete geçirmeden önce tahmin edilerek gerekli hizmetleri sunmalıdır. Fuar organizatörleri yerel yönetimle iletişim ve koordinasyon içerisinde olmalıdır. Bu doğrultuda çalışmanın sosyal ve ekonomik maliyet faktörleri kontrol altına alınmış olacaktır. Bir etkinliğin düzenlenmesinde taraf olan kişi, grup ve kurumların tamamının olumsuz etkilerin ortaya çıkmasını önlemek için üzerlerine düsen görevleri harfiyen yerine getirmelidirler. Yerel yönetimler söz konusu bölgede yasayan insanların önemli günlerde çeşitli etkinlikler düzenleyerek bir araya gelmelerini sağlamalıdır. Yerel yönetimlerin bu hizmetleri daha iyi verebilmeleri için etkinlik uzmanları tarafından etkinlik planlama, organize etme, yeni fikirler oluşturma konularında danışmanlık veya uzmanlık hizmeti alınabilir. Bu doğrultuda yapılacak çalışmalar, etkinlik turizminin gelişmesini sağlayabilecektir .