De probleemstelling
Op openbare basisschool Kleurvol in de regio Arnhem-Nijmegen wordt onderwijs verzorgd voor 360 kinderen van twaalf verschillende nationaliteiten (Nederlands, Duits, Pools, Bulgaars, Turks, Syrisch, Iraaks, Afghaans, Chinees, Marokkaans, Ethiopisch en Surinaams) in vijftien groepen. Het percentage westerse-allochtone leerlingen bedraagt 2% van de populatie, het percentage niet-westerse allochtonen 31% (Basisschool Kleurvol, 2017). Het onderwijzend personeel bestaat voor het merendeel uit zogenaamde autochtone Nederlanders. Een leerkracht heeft Indonesische grootouders, een leerkracht heeft Antilliaanse ouders. Binnen het schoonmaakbedrijf werkt een viertal Turkse medewerkers.
In een gesprek met de directeur komt naar voren dat het team van deze multiculturele school de visie van het Platform Onderwijs2032 (2016) met betrekking tot sociale vaardigheden en omgangsvormen (binnen het onderdeel Burgerschap) onderschrijft:
Leerlingen leren respectvol om te gaan met mensen met verschillende achtergronden en opvattingen. Ze zijn in staat met hen in gesprek te gaan en verantwoordelijkheid te nemen voor hun eigen keuzes en relaties met anderen. Ze leren conflicten op te lossen door anderen in hun waarde te laten en zonder geweld te gebruiken.
De leerkrachten beschouwen bovenstaande als een belangrijk aspect van hun pedagogische taak.
Wat is er nu aan de hand?
De school vraagt zich af of er genoeg aandacht wordt geschonken aan de verschillende culturen. Ondanks alle goede bedoelingen is gebleken, doormiddel van een inventarisatie onder het personeel, dat de uitwerking op gebied van intercultureel onderwijs en actieve pluriformiteit niet optimaal is. Men wil ruimte geven en respect tonen voor diverse gebruiken en meningen, maar vraagt zich daarbij af hoeveel speelruimte er is om af te mogen wijken van de gangbare, Nederlandse standpunten rondom gelijkwaardigheid en democratie.
Voor wie is het een probleem en waarom?
Het personeel ervaart dat er zowel binnen als buiten de lessen weinig contact is tussen de leerlingen met verschillende achtergronden. Ook zijn er leerlingen die op het schoolplein in hun eigen moedertaal met elkaar spreken. Er worden tijdens en na school door leerlingen en ouders onderling discriminerende opmerkingen naar elkaar gemaakt. Regelmatig is het hokjes denken zichtbaar waardoor leerlingen een label toegekend krijgen.
Wat heeft men al geprobeerd?
Leerlingen hebben de mogelijkheid om te vertellen over bijvoorbeeld vakanties in het land van herkomst en er wordt wel eens aandacht geschonken aan feesten en eetgewoonten binnen de verschillende culturen. Ook worden tijdens lessen wereld oriëntatie de verschillende culturen en geloofsovertuigingen besproken.
Welke veranderwens heeft de school?
Het team vraagt zich af hoe zij het best kunnen omgaan met de culturele diversiteit binnen hun school. In dit onderzoek wordt nagegaan of de school culturele diversiteit verder kan ontwikkelen op de manier die beschreven wordt in de visie van het Platform Onderwijs.
Onderzoeksdoel uit de probleemstelling
De school wilt graag bereiken dat er meer aandacht wordt geschonken aan de pluriformiteit zodat de leerlingen van verschillende nationaliteiten op een gelijkwaardige manier met elkaar omgaan.
De probleemverkenning
Hoi
Begrippen verklaren
Hoi
Actieve pluriformiteit?
In Nederland wordt binnen het onderwijssysteem onderscheid gemaakt tussen bijzonder en openbaar onderwijs. Bijzonder onderwijs komt meestal voort uit particulier initiatief en wordt in de wet gewaarborgd ten aanzien van stichting, richting en inrichting (Mulder, 2004). Openbaar onderwijs gaat uit van de overheid en is algemeen toegankelijk. Het openbaar onderwijs staat open voor leerlingen van alle mogelijke en denkbare levensbeschouwingen.
Actieve pluriformiteit wordt beschouwd als een kenmerk van het openbaar onderwijs. Dit betekent dat van de openbare school mag worden verwacht dat zij actief en bewust aandacht schenken aan de verscheidenheid in levensbeschouwelijke en maatschappelijke waarden in de Nederlandse samenleving.
Hokjesdenken
De definitie van hokjesdenken is ‘’Een ongenuanceerde wereldbeschouwing hebben’’ en heeft vrijwel altijd een negatieve lading. Een synoniem voor hokjesdenken is categoriseren. Hokjesdenken is de neiging om mensen of voorwerpen in te delen in een bepaalde categorie en eigenschappen toe te kennen aan alle leden van de categorie, bijvoorbeeld ‘’mensen met een blauwe spijkerbroek zijn saai’’.
Iedereen denkt in hokjes. ‘Onze hersenen zijn zo geprogrammeerd,’ zegt Vaessen, ‘maar voor mensen met een bepaalde kleur, gender, leeftijd of achtergrond heeft hokjesdenken meer gevolgen dan voor anderen.’ ‘We moeten accepteren dat hokjesdenken heel normaal is, en vooral mensen in verantwoordelijke posities moeten zich er echt van bewust zijn dát ze het doen. Wanneer zij niet erkennen dat ze in hokjes denken, kan dit ernstige consequenties hebben. Een onderwijsbegeleider moet zich er bijvoorbeeld van bewust zijn dat hij aan een jongen onbewust een ander advies kan geven dan aan een meisje. Dat advies beïnvloedt de kansen van de leerling.
‘Daarom denk ik dat erkenning van hokjesdenken een belangrijk onderdeel van de eerste stap in het veranderproces is. Als een minister niet snapt dat een bepaald beleid voor de een beter uitpakt dan voor de ander, dan leven we in een systeem dat sociale ongelijkwaardigheid produceert. Mediamakers moeten zich ervan bewust zijn dat hun keuzes van cruciaal belang zijn wat betreft beeldvorming. En zo moeten begeleiders zich realiseren dat hokjesdenken ook in hun hersenen speelt.’
Bronnenlijst
Probleemverkenning
1. Begrip verklaring: definities, omschrijvingen
2. Wat is er al bekend ten aanzien van het probleem/onderwerp?
– oorzaken
– gevolgen
– mogelijke oplossingen
3. Welke perspectieven/opvattingen zijn er?
4. Verhouding tussen deze perspectieven/opvattingen
5. Wat is er nog niet bekend, maar wel relevant voor je verkenning?
6. Wat is de beginsituatie van jouw stageschool t.a.v. het probleem en wat is nodig?
7. Onderbouwing van keuze voor het probleem dat je nader gaat onderzoeken?
Onderzoeksvraag (wordt het hokjesdenken onderbroken als de school dit of dat gaat doen?)
Welke theorie hoort hierbij/onderzoek?
http://www.cboo.nl/onderzoek.htm
http://scholar.google.nl/scholar_url?url=https%3A%2F%2Fwww.vosabb.nl%2Fwp-content%2Fuploads%2F2013%2F06%2FRegioverschillen_openbare_identiteit.pdf&hl=nl&sa=T&oi=ggp&ct=res&cd=5&ei=mzyyWvrnCYbemgG-9KCwDw&scisig=AAGBfm2B94hzd4GDHcdoLPGnwdIuRijSvw&nossl=1&ws=1164×528
https://nl.wikipedia.org/wiki/Hokjesdenken
https://nvs-nvl.nl/bij-de-les/artikelen/2073-iedereen-denkt-in-hokjes-u-ook
Probleemverkenning
Het beginsel van 'actieve pluriformiteit' wordt beschouwd als een van kenmerken van het openbaar onderwijs. Dit impliceert dat van de openbare school mag worden verwacht actief en bewust aandacht te schenken aan de verscheidenheid in levensbeschouwelijke en maatschappelijke waarden in de Nederlandse samenleving.
http://www.cboo.nl/onderzoek.htm