Turizmin Tarihi
Turizm, insanlar”n s”rekli ya”ad”klar” yer d”na yapt”klar” seyahatler ve gittikleri yerlerde ge”ici konaklamalar”ndan do”an ihtiya”lar”n”n kar”lanmas” ile ilgili faaliyetlerdir.Turizm uzun bir s”re boyunca varl”kl” insanlar”n yeni yerler g”rmek, sanatsal de”eri olan binalar” ve resimleri g”rmek, yeni k”lt”rler ve diller ”renmek i”in yapt”klar” gezilerden olu”mu”tur eski ca”larda krallar turistler i”in yollar”n” g”venli tutmalar”yla ve turistler”n rahatlar”n” sa”lamalar”yla ”v”nm”lerdir.Orta”a”da semevi dinlerin hepsinde ha” kavram” olmas”ndan dolay” turizm din t”rizmi a”rl”kl” olmu”tur. Modern turizm ise 1660larda ba”layan ve 1880lere kadar s”ren Bat” Avrupa gen”lerinin yeti”kinli”e girmeden ”nce avrupay” gezmesiyle ba”lam”t”r. Bug”nk” anlam”yla ‘turizm’ deyimi, 19. y”zy”l”n sonlar”na do”ru kullan”lmaya ba”lanmas”na kar”l”k, 20. y”zy”l”n bir olgusu olarak geli”erek; g”n”m”zde geni” kitleleri ilgilendiren sosyal ve ekonomik bir faaliyet haline gelmi”tir.
Turizmin ”nemi
Turizm g”n”m”zde bir”ok ”lke i”in kritik bir gelir kayna”d”r ve d”nya ”ap”nda b”y”k ”neme sahiptir. 2012 y”l”nda 1.035 milyar insan uluslar aras” turist olarak de”erlendirilmi” ve uluslar aras” turistler ziyaretlerinde yakla”k 1 trilyon dolar harcam”t”r bu de”er d”nyadak” gayri safi milli has”lalar”n %9unu olu”turur. Turizm gittik”e b”y”yen bir sekt”rd”r D”nya Turizm ”rg”t” 2030 y”l”na kadar sekt”r”n her y”l %3.3 b”y”yece”ini ve yakla”k 1.8 milyar uluslar aras” turist olaca”n” belirtmi”tir (http://journal.georgetown.edu/the-growing-importance-of-tourism-in-the-global-economy-and-international-affairs/ 23.05.2016)
Etnik Nedir
Etniklik veya Etnik grup, mensuplar”n”n birbirlerini ger”ek veya farazi bir ortak ge”mi”e dayanarak ”tekile”tirdikleri insan toplulu”u olarak tan”mlan”r.( Marcus Banks, Ethnicity: Anthropological Constructions (1996), s. 151) Etnik grubun tan”m”n” John Milton Yinger ” i”eri”e g”re tan”mland”rm”t”r
1.Grup, toplumdaki ba”kalar” taraf”ndan dilleri, dinleri, soylar” ve ge”mi”te ya”ad”klar” b”lge gibi baz” ”zelliklerin birle”imine dayanan farkl”l”klara g”re ay”rt edilir.
2.Grubun ”yeleri de kendilerini farkl” aidiyete tabi sayarlar.
3.Kendi ger”ek veya mitolojik ortak k”lt”r ve k”kenleri etraf”nda in”a edilmi” payla”lan aktivitelere katarlar.
Etnik Turizm Nedir
Etnik turizm kavram”n” ilk olarak Smith (1978, s. 2) kullanm”t”r. Ona g”re etnik turizm, ilgin”, yerli ve egzotik insanlar”n geleneklerinin halka pazarlanmas”d”r. Etnik t”rizm turistin kendi etnik k”keninden farkl” k”lt”rlerle birinci elden ve otantik ileti”im ve etkile”im sa”lanmas”d”r etnik t”ristlerin as”l amac” farkl” k”lt”rler de”erler ve tatlar g”rmektir ve onlar” buna iten en b”y”k g” i”lerindeki merakt”r. T”ristler de”i”ik k”lt”rlerin etkinliklerini ve geleneklerini kendi g”zleriyle g”rmeyi,tecr”be etmeyi ve ya”amay” tercih ederler.Etnik t”rizm e”er do”ru planlan”r ve uygulan”rsa s”rd”r”lebilir bir t”rizm kayna” haline gelebilir. D”nya Turizm ”rg”t’ne g”re uluslar aras” turistlerin % 37 si k”lt”r ama”l” seyahat etmektedir. K”lt”r genel bir tema olarak hemen t”m turist gruplar”ndan belli bir pay” kendine ”ekmektedir(Smith 1978, s. 2)
Etnik Turist ”e”itleri
Mc Kercher ve Du Cros Etnik turistleri be”e ay”r”r bunlar: Deneyim kazanmada b”lgenin ”neminin olmad” k”lt”rel turist,Ama”l” k”lt”rel turist, Kazara k”lt”rel turist, Tesad”fi k”lt”rel turist ve G”r”lmeye de”er yerleri gezen k”lt”rel turistdir. Deneyim kazanmada b”lgenin ”neminin olmad” k”lt”rel turist; bir destinasyonu ziyaret etmeye karar verme s”recinde k”lt”r turizmi ya ”ok az rol oynar ya da hi” rol oynamaz; fakat bu t”r turist, destinasyonu ziyareti s”ras”nda k”lt”rel ”ekicilikleri ziyaret eder ve seyahatinde kapsaml” bir deneyim kazan”r. Ama”l” k”lt”rel turist; bir destinasyonu ziyaret etmedeki en temel ama”lar”ndan biri, di”erlerinin k”lt”rleri ve miraslar” hakk”nda bilgi edinmektir ve bu t”r k”lt”rel turistlerin derinlemesine k”lt”rel deneyimleri vard”r. Kazara k”lt”rel turist; destinasyon se”im s”recinde k”lt”rel turizmin ”nemi ”ok d”kt”r. Bunun yan” s”ra; turistin destinasyonu ziyareti s”ras”nda, turist y”zeysel bir deneyim ya”ayarak k”lt”rel turizm faaliyetine kat”lm” olur. Tesad”fi k”lt”rel turist; bir destinasyonu ziyaret etme karar”nda, k”lt”rel turizmin etkisi s”n”rl”d”r ve bu t”r k”lt”rel turistler, destinasyonla y”zeysel olarak ilgilidirler. G”r”lmeye de”er yerleri gezen k”lt”rel turist ise; bir destinasyonu ziyaret etmedeki en temel ama”lar”ndan biri, di”erlerinin k”lt”rleri ve miraslar” hakk”nda bilgi edinmektir, fakat bu t”r turistlerin deneyimleri daha y”zeyseldir ve e”lenceye d”n”kt”r (McKercher ve Cros Cultural Tourism: The Partnership Between Tourism and Cultural Heritage Management, 2002:140).
Turizmin Etnik Varl”klar ”zerindeki Olumlu-Olumsuz Etkileri
Etnik t”rizmin etnik varl”klar ”zerindeki etkileri etnik t”rizm kavram” ortaya ”kt”ndan beri sorgulanmaktad”r. Her milletin k”lt”r” ve k”lt”rel varl”klar” ”ok de”erlidir. Ancak bu de”er korundu”unda ve iyi y”netildi”inde s”rd”r”lebilir nitelik kazanmaktad”r. M”zeler veya tarihi alanlar”n sunumu ve korunmas” bu anlamda ”nem kazanmaktad”r (Samidi, 2001:98). Ancak kar”la”lan sorunlar”n ba”nda; end”strile”me, h”zl” kentle”me, ikinci konut hastal” ve turizm hareketlerinin sebep oldu”u olumsuz etkiler g”r”lebilmektedir. Yak”n bir ge”mi”e kadar, hi”bir tehlikeye maruz kalmadan, tamam”yla bakir kalan bir”ok antik kent, yukar”da say”lan nedenlerle g”n”m”zde b”y”k ”l”de tahrip olmu” ve bir”o”u yok olma tehlikesiyle kar” kar”ya kalm”t”r (Tok, 2005:42).
Etnik Turizmin Olumlu Etkileri
Etnik turizmin etnik varl”klar”n kalk”nmas”nda ve geli”mesinde olumlu etkileri fazlad”r.”lk olarak etnik k”keni y”z”nden turizm ”eken ”lkeler s”rd”r”lebilir bir gelir kayna” olu”turur ve bu k”kenden insanlar i”in yeni bir i” kayna” olu”turur. Turizm geleneksel etnik k”lt”r” korumaya ve canland”rmaya yard”mc” olabilir, etnik varl”klar ”lke i”in bir gelir kayna” oldu”u i”in onlar” korumaya ”zen g”stermekte ve kaynak harcamaktad”rlar. Bu yakla”m etnik varl”klar”n ve k”lt”rlerinin korunmas”nda yard”mc” olmaktad”r. Ekonomik geli”im sosyok”lt”rel geli”imi sa”lamaktad”r ve bu topl”umlar”n geli”mesine yard”mc” olur. K”lt”rel varl”klar”n turistler taraf”ndan ziyaret edilmesi, yerel halka ve h”k”metlere ”ok ”e”itli yararlar sa”layabilmektedir. ”ncelikle, tarihi, k”lt”rel ve do”al alanlar bu sayede koruma alt”na al”nm” olmaktad”r. Ayr”ca, k”lt”rel veya miras turizmi, hem yerel halk”n hem de turistlerin, b”lgenin tarihi ve k”lt”r” hakk”nda bilgi sahibi olmalar” konusunda olduk”a ”nemli bir rol oynamaktad”r (Huh, 2002:8)
Turistler taraf”ndan ziyaret edilen bir y”rede, ”evreye daha dikkat edildi”ig”zlenmektedir. Bu ba”lamda bir”ok ”lke, do”al ”evrenin korunmas”na y”nelik ”nlemler almaktad”rlar. ”nk” uluslararas” turizm talebinin art”r”labilmesi ve bu talebin s”rekli k”l”nabilmesi, ”evresel de”erlerin varl”klar”n” s”rd”rmelerine ba”l”d”r. Bu ama”la al”nan ”nlemlerin boyutlar” ve nitelikleri ”lkeden ”lkeye farkl”l”k g”stermektedir. ”rne”in Zimbabwe h”k”meti, turizmin geli”mesiyle birlikte, ”evresel anlamda, koruma ve iyile”tirme politikalar”n” uygulam”t”r (Troel ve di”erleri, 2005:68)
Turizmin K”lt”rel Varl”klar ”zerindeki Olumsuz Etkileri
Turizmin k”lt”rel varl”klar ”zerindeki olumsuz etkileri a”a”da s”ralanan ba”l”klarda a”klanmaktad”r (Mckercher ve Cros, 2002:60-61):
‘ Turistlerin a”r” kullan”m”: Bu durum yerel halk”n yerini de”i”tirmesine, a”r” kalabal”a, trafik ve ”p sorununa, g”r”lt”ye ve genellikle kaynaklar”n (do”al ve k”lt”rel varl”klar gibi) kapasitesinden fazla kullan”m”na neden olabilmektedir.
‘ Turizme ba”l”l”k: Toplumun b”y”k k”sm”, di”er end”strilere oranla, turizme ba”ml” olmaya ba”layabilir. Geleneksel faaliyetlerini ve kendilerine olan g”veni yitirebilirler.
‘ Turist davran”: Turistler ald”rmaz bir tav”r i”ine girerek, yerel geleneklere sayg” ve nezaket g”stermeyerek, g”rg” kurallar”n” yok sayarlarsa, yerel k”lt”r ”zerinde olumsuz etkide bulunabilirler. Bu ”ekilde, gittikleri y”relerin kutsal sayd” bir”ok alan” bile kirletebilmektedirler. ‘ D”zenlenmemi” turizm altyap”lar”: Bu, toplum i”in hayat” kolayla”t”ran ”zellikleri i”ermektedir. Turizm geli”iminin oldu”u b”lgede planl” bir alt yap” geli”imi sa”lanamazsa hem ”evresel de”erlerin tahribine neden olmakta hem de turist tatminsizli”ine yol a”maktad”r. G”rsel ”ekicilikler, turistlerin seyahat deneyimlerini daha iyi duruma getirmektedir. Turistik y”relerin alt yap”lar” ne kadar iyi olursa, turistlerin seyahatlerinden memnuniyetleri de o kadar fazla olabilmektedir.
‘ K”lt”rel ”zellikler ”zerindeki kontrol”n kaybedilmesi: Toplumlar, geleneksel de”erlerini, sanat anlay”lar”n”, sanatlar”na veya m”ziklerine ait olan ”z de”erleri e”er yasalarla korumaz veya telif haklar”n” uygulamazlarsa, bazen kaybetme tehlikesiyle kar”la”abilirler.
‘ Varl”klar”n fiziksel bozulmalar”: Bu durum, k”lt”rel varl”klar”n ”zellikle gen” insanlar taraf”ndan de”erinin anla”lmad” i”in hor kullan”lmas”, turizm geli”imine ba”l” olarak altyap”n”n ”nceden planlanmamas” gibi nedenlerle ger”ekle”ebilmektedir.
Bunun yan”nda, tarihi de”eri bulunan bir”ok bina, turistik festivaller gibi etkinlikler nedeniyle de bozulmaya ba”lamaktad”r. Yerel halk”n bir anlamda k”lt”r”n” yans”tan, tarihi h”k”met binalar”, tiyatro alanlar” gibi yerlerde yap”lan etkinlikler, bu gibi yerlerin tarihi de”erini azaltmaktad”r. ”nk” ziyaret”iler, binalara fiziksel zararlar verebilmektedir (Engelhardt ve di”erleri, 2004:55).
K”lt”rel varl”klar, turistik b”lgeler i”in b”y”k ”nem ta”maktad”r. Ancak bu k”lt”rel varl”klar ”ekiciliklerini kaybetti”inde hem b”lgesel hem de ”lkesel anlamda olumsuz etkileri g”zlenecektir. Bu nedenle, turistik b”lgelerdeki yerel halk”n sahip olduklar” k”lt”rel varl”klar” korumas” gerekmektedir (Jamieson, 2000:10).
K”lt”r kavram” ayn” zamanda kendi i”inde ‘koruma’ kavram”n” da bar”nd”rmaktad”r. Koruma bilincinin yerle”tirilmesine katk” sa”layacak faaliyetlerin ba”nda; k”lt”rel varl”klara sahip ”kman”n, insan”n kendisine ve ge”mi”ine olan sayg”s”n”n bir ifadesi oldu”unun hat”rlat”lmas” gelmektedir (”nal, 2003:27).
K”lt”r turizmi s”rd”r”lebilirlik ilke ve politikalar” temel al”narak geli”tirilemezse, toplum k”lt”r”n” olumsuz y”nde etkileyebilmektedir. Bu nedenle iyi planlanma ve yerel toplumun ”z de”erlerini zedelemeyen bir geli”im sa”lanmal”d”r. 2002 y”l”nda Kenya’daki k”lt”r turizmi ”zerine yap”lan bir ara”t”rmada, geleneksel k”lt”r”n h”zla de”i”ti”i g”zlenmi”tir. Yerel halk”n ya”am tarzlar”nda, yemek al”kanl”klar”nda ve yerel danslar”nda b”y”k bir de”i”im oldu”u sonucu ortaya ”km”t”r (Ondimu, 2002:1041-1042).